Praktisch

  • Wanneer
  • Waar
    Reynaerttheater Malpertuus, Redingenstraat 4, 3000 Leuven
  • Prijzen
    Basistarief: 10,00 €; CJP, BIll, student, Davidsfonds, 60+: 9,00 €
  • Reservatie

“De Eerste Wereldoorlog in Leuven. Wat betekende dat? Tijdens de Duitse opmars doorheen België in augustus-september 1914 krijgt Leuven met wraakacties van een militaire bezettingsmacht af te rekenen. Die acties keren zich in eerste instantie tegen de achtergebleven burgerbevolking. Vanaf 25 augustus 1914 spoelt een golf van terreur over de stad. En daarbij moet vooral de bevolking het ontgelden: executies, razzia’s, straatbeschietingen, deportaties, mensen gebruikt als levend schild, brandstichtingen, plunderingen, dat zijn de ingrediënten van een week ongecontroleerde terreur.

Deze blog brengt het verhaal over een bezette stad en ‘gewone mensen’ die in de eerste oorlogsmaanden van 1914 met blinde terreur in oorlogsomstandigheden krijgen te maken. Historische personages die dit alles aan den lijve ondervinden, getuigen over hoe zij de dingen zien, horen vertellen, of zelf meemaken. Deze personages zijn live de Eerste Wereldoorlog aan het meemaken en getuigen daarover, alsof het vandaag is. Dag aan dag brengen zij kort hun ervaringen, stukjes bij beetjes, in korte tekstjes, met foto’s, elk vanuit zijn eigen achtergrond.”

Zo begint de blog (www.oorlogsdagboekleuven.be) van de Leuvense historica Hilde Verboven. De interesse van theatermaker Jan Schoolmeesters was meteen gewekt: hier klinken de stemmen van mensen die vanuit de eerste hand getuigen over wat een oorlog teweegbrengt in een stad, in een gezin, in een mens. Na een verkennend gesprek met Hilde gingen we met een gemotiveerde Reynaertghesellen-ploeg aan de slag in augustus 2017. We namen ons voor om vanuit de oorlogsdagboeken een theatervoorstelling te creëren over de Eerste Wereldoorlog in onze stad. We bestudeerden de dagboekfragmenten en bogen ons over wat er zich afspeelde tijdens die donkere oorlogsjaren.

Net zoals Hilde Verboven kwamen we daarbij al snel terecht bij Albert Fuglister, een Zwitserse zakenman, die al vijf jaar in Leuven woonde toen de Eerste Wereldoorlog uitbrak. Hij was dus ter plaatse toen de terreur op de bevolking losbarstte. Diep verontwaardigd over de militaire bezetting fotografeerde hij de gevolgen van die terreur om bewijslast over de schendingen van de mensenrechten te verzamelen en om de verantwoordelijken aan te wijzen. Nog tijdens de oorlog geeft hij in Frankrijk en Zwitserland honderden lezingen over wat de bevolking in Leuven is aangedaan. Een mensenrechtenactivist ‘avant la lettre’.

“Het beeld regeert, iedereen fotografeert. Maar verre van alles wordt gezien of is zichtbaar.”

Toch drongen de stemmen van de gewone Leuvenaars zich steeds weer aan ons op… Ze weigerden zich te schikken in het eenzijdige verhaal van Fuglister. In al hun menselijkheid ondergroeven ze het verhaal dat hij zo graag wilde brengen. We lazen, bestudeerden, discussieerden, improviseerden en zochten naar de waaroms. Zo kleurden wij hun verhalen, en zij de onze. Dit resulteerde in onze eigen interpretatie van die mensen en hun verhalen. We confronteerden de dagboekfragmenten met onze eigen verbeelding en creëerden op die manier deze theatervoorstelling over ‘echte’ mensen… vanuit ons perspectief.

“Men bestrijke sneden brood met reuzel, en men bestrooie ze met witten of bruinen suiker en gemalen kaneel. Men legge de sneden opeen , men plaatse in het wafelijzer en oefent er een sterken druk op. Daarna late men ze van beiden kanten bakken. Onnoodig het ijzer met vet in te smeren.” (Recept oorlogswafels)

Als we denken aan oorlog focussen we al te gemakkelijk op daders en slachtoffers, op de onschuldige burgers en de wrede vijand, maar de werkelijkheid is nooit zwart-wit en al zeker niet op dramatische momenten. Daarom kozen wij ervoor om een complexer verhaal te vertellen, met personages die op heel verschillende manieren bepaald zijn door de oorlog. Zij zijn de burgerslachtoffers van de gruweldagen in augustus 1914, maar ze zijn ook zoveel meer dan dat. De gruwel triggert iets, betekent een kanteling in hun leven. In het uur van de dood tonen mensen hun ware aard en die is niet altijd even zuiver als de geschiedenisboeken doen uitschijnen. De confrontatie met het einde trekt al het voorgaande in twijfel. De oorlog heeft voor elk van hen iets heel specifieks in gang gezet: soms ontdekken ze een kant van zichzelf die ze tegen beter weten in proberen te vergeten, voor anderen betekent de oorlog een kans. Hoe dan ook: de oorlog brengt iets naar boven dat ze onmogelijk nog kunnen verstoppen. De oorlog heeft de kooi van hun ziel onherroepelijk opengezet.

Want… de gruwel legt bloot, onthult en verhult.
Niemand is nog wie hij was, want niets is nog wat het is.
Net zoals die oorlogswafels.
Dat zijn geen wafels!
En toch… Gute Leute, nicht brennen !

Bron: UiTinVlaanderen.be